Alerji tek bir hastalık değildir
Hayvan sahipleri çoğunlukla tek bir soruyla gelir: "Neye alerjisi var?" Oysa alerji, tek bir maddeye verilen tek bir tepki değildir. Farklı kaynaklar, benzer belirtilerle karşımıza çıkar.
Kedi ve köpeklerde en sık karşılaşılan başlıklar şunlardır:
- Pire tükürüğü alerjisi. Tek bir pire ısırığı bile belirgin kaşıntı yaratabilir. Pire görmüyor olmanız, pire olmadığı anlamına gelmez.
- Çevresel alerji. Polen, ev tozu akarı, küf sporları ve benzeri çevresel etkenlere karşı gelişen duyarlılıktır. Genellikle mevsimsel bir düzen gösterir, zamanla yıl boyuna yayılabilir.
- Besin kaynaklı duyarlılık. Belirli bir besin bileşenine karşı gelişir. Mevsimden bağımsızdır ve bazen sindirim şikâyetleri eşlik eder.
- Temas kaynaklı tepkiler. Yeni bir yatak, temizlik ürünü ya da yer temizleyicisi sonrası ortaya çıkan bölgesel tahriştir.
Bu tablolar birbirini dışlamaz. Aynı hayvanda birden fazlası bir arada bulunabilir. Tanının zorluğu buradan gelir.
Hangi belirtiler alerjiyi düşündürür
Alerjinin ana dili kaşıntıdır; ama her hayvanda aynı biçimde görünmez.
- Sürekli kaşınma, ısırma, kendini kemirme
- Patileri aşırı yalama; tüylerde kahverengi renk değişimi
- Kulakları kaşıma, baş sallama ve tekrarlayan kulak enfeksiyonları
- Karın altı, kasık, koltuk altı ve çene altında kızarıklık
- Bölgesel tüy kaybı, kabuklanma, kepeklenme
- Kedilerde aşırı tımarlanma ve kel alanlar
- Deride kötü koku ya da yağlanma
- Huzursuzluk, gece rahat uyuyamama
- Bazı hayvanlarda kusma ya da yumuşak dışkı
Tekrarlayan kulak sorunları özellikle önemlidir. Kulak, birçok köpekte alerjinin ilk göründüğü yerdir. Konunun ayrıntısı kulak enfeksiyonu belirtileri yazımızdadır.
Acil sayılan alerjik tablo
Aşağıdaki belirtiler farklı bir kategoridir ve gecikmeye gelmez:
- Yüzde, göz çevresinde ya da dudaklarda hızlı gelişen şişlik
- Vücutta yaygın kabarıklıklar
- Kusma ve ani halsizlik
- Nefes almakta zorlanma, diş etinde solukluk
- Ani çökme
Bu tablo, arı sokması, ilaç ya da aşı uygulaması gibi durumların ardından görülebilir. Beklemeyin, vakit kaybetmeden kliniğe gidin. Acil hazırlık başlıklarını ilk yardım temelleri ve acil çanta yazımızda topladık.
Tanı neden bir eleme sürecidir
Kaşıntının alerji dışında da birçok nedeni vardır: dış parazitler, mantar ve bakteri kaynaklı deri sorunları, hormonal bozukluklar. Bu yüzden veteriner hekim tek bir teste bakmaz, sıralı bir yol izler.
Sürecin tipik adımları şöyledir:
1. Parazitlerin dışlanması. Öncelikle etkin bir dış parazit koruması uygulanır. Pire kaynaklı tablo, bu adımda büyük ölçüde netleşir. Parazit programının bütününü iç ve dış parazit korunması yazımızda anlattık.
2. Enfeksiyonların tedavisi. Kaşınan deride ikincil bakteri ve maya üremesi sık görülür. Bu tablo tedavi edilmeden alt neden değerlendirilemez.
3. Örnek alma. Deri kazıntısı, bant örneği ya da sitoloji ile mikroskobik inceleme yapılır.
4. Besin eleme diyeti. Besin kaynaklı duyarlılık şüphesinde, hekimin belirlediği tek bir ürünle birkaç ay süren bir dönem uygulanır. Bu dönemde başka hiçbir şey verilmez: ödül yok, ev yemeği yok, aromalı ürün yok. Ardından kontrollü yeniden deneme yapılır. Mama seçiminde dikkat edilecekler için mama seçimi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
5. Çevresel alerji değerlendirmesi. Diğer nedenler dışlandığında bu başlığa gelinir.
Süreç sabır ister. Adımların atlanması, yanlış sonuca ve gereksiz tedaviye yol açar.
Günlük yönetimde işe yarayanlar
Alerji yönetimi bir tek uygulamayla değil, birkaç başlığın birlikte yürütülmesiyle sonuç verir.
- Kesintisiz parazit koruması. Yılın tamamında, evdeki tüm hayvanlara.
- Kulak takibi. Kulakları düzenli gözleyin; koku ve akıntı erken uyarıdır.
- Uygun banyo düzeni. Ürün ve sıklık hekim önerisiyle belirlenir.
- Ev içi temizlik. Yatak örtülerinin sık yıkanması, halı ve kumaş yüzeylerin düzenli temizliği çevresel yükü azaltır.
- Yürüyüş sonrası silme. Polen mevsiminde patilerin ve karın altının nemli bezle silinmesi yararlı olabilir.
- Tırnak bakımı. Kısa tırnak, kaşıma sonucu oluşan hasarı azaltır.
- Günlük kaşıntı notu. Şiddeti bir ölçekle not etmek, tedavinin işe yarayıp yaramadığını görünür kılar.
- Ürün değişikliklerini kaydetmek. Yeni yatak, yeni temizleyici, yeni ödül. Belirtiyle ilişki kurmanın tek yolu budur.
İlaç tarafında bilinçli bir boşluk bırakıyoruz: alerji tedavisinde kullanılan ürünler ve dozlar hekim kararıdır. İnternette önerilen insan ilaçlarını uygulamayın; bunlar kedi ve köpeklerde zehirlenme nedeni olabilir.
Kayıt tutmak: en ucuz tanı aracı
Alerji yönetiminde en çok işe yarayan araç pahalı bir test değil, düzenli tutulan bir kayıttır. Çünkü alerjide aranan şey tek bir an değil, bir örüntüdür.
Basit bir tablo yeterlidir. Her gün şunları yazın:
- Kaşıntı şiddeti, birden beşe kadar bir ölçekle
- Kaşınan bölgeler
- Verilen mama ve ödüller
- Uygulanan bakım ve ürünler
- Dışarıda geçirilen süre ve gidilen yer
- Ev içinde yapılan değişiklikler
Birkaç hafta sonra bu kayıt, belirtinin mevsimsel mi yoksa yıl boyu mu olduğunu, hangi dönemlerde arttığını ve tedavinin işe yarayıp yaramadığını gösterir. Hekiminize götüreceğiniz bu tablo, tarif etmeye çalıştığınız her şeyden daha nettir.
Fotoğraf da kayıt sayılır. Deri bulgularını aynı açı ve ışıkta haftalık çekmek, değişimi görünür kılar.
Ne zaman kliniğe başvurulur
- Kaşıntı günlük yaşamı bozuyor, uyku kaçıyorsa
- Deride yara, akıntı, kötü koku varsa
- Kulak sorunu tekrarlıyorsa
- Belirtiler mevsimsel başlayıp yıl boyuna yayıldıysa
- Mevcut tedaviye rağmen düzelme yoksa
- Şişlik, kurdeşen ya da nefes güçlüğü gibi acil belirtiler varsa
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner muayenesinin yerine geçmez. Alerji tanısı ve tedavi planı, hayvanınızı muayene eden veteriner hekim tarafından belirlenir.