Fazla kilo neden bu kadar önemli
Kedi ve köpeklerde fazla kilo, çoğunlukla "biraz tombul" diye geçiştirilir. Oysa fazla kilo, başka birçok sorunun şiddetini artıran bir zemindir. Eklemlerdeki yükü büyütür, solunumu zorlaştırır, sıcakta toparlanmayı geciktirir ve anestezi gerektiren her işlemi daha karmaşık hâle getirir.
Kedilerde ayrıca şeker metabolizmasıyla ilişkisi bilinen bir başlıktır. Köpeklerde ise hareket isteğinin azalması, kilo artışını hızlandıran bir kısır döngü kurar.
En sinsi tarafı şudur: kilo yavaş artar. Her gün gördüğünüz hayvanda değişimi fark etmek zordur. Bu yüzden düzenli tartı, gözlemden daha güvenilirdir.
Evde vücut kondisyonunu değerlendirmek
Veteriner hekimler, kiloyu tek başına değil vücut kondisyonuyla birlikte değerlendirir. Aynı kilodaki iki köpek, kas ve yağ dağılımı yüzünden çok farklı durumda olabilir.
Evde üç basit kontrol yapabilirsiniz:
Kaburga testi. Elinizin ayasını hayvanın göğsüne yanlamasına koyun. Kaburgaları bastırmadan, hafif bir dokunuşla sayabiliyor olmalısınız. Bastırmanız gerekiyorsa üzerinde fazla yağ var demektir. Kaburgalar gözle belirgin şekilde görünüyorsa bu kez zayıflık düşünülür.
Yukarıdan bakış. Hayvanın üstünde durup aşağı bakın. Kaburgaların bittiği yerden sonra belde hafif bir daralma görmelisiniz. Gövde baştan kuyruğa aynı genişlikte devam ediyorsa fazla kilo işaretidir.
Yandan bakış. Göğüs kafesinden karına doğru yukarı çekilen bir hat olmalıdır. Karın hattı düz ya da sarkık ise değerlendirme gerekir.
Kedilerde karın altındaki sarkık deri katmanı ayrı bir konudur; her sarkma yağ değildir. Bu ayrımı muayenede hekiminiz yapar.
Kilonun sessizce arttığı yerler
Porsiyon çoğu evde suçlanan tek başlıktır, ama tek başlık değildir.
- Ölçeksiz besleme. Göz kararı doldurulan kap, her seferinde farklı miktar verir.
- Ödüller. Eğitim ödülü, misafir ikramı ve mutfaktan uzatılan lokmalar toplanır.
- Serbest besleme. Kabın sürekli dolu tutulması, özellikle çok hayvanlı evlerde takibi imkânsız kılar.
- Ev artıkları. İnsan yemeği hem enerji yoğunluğu hem içerik açısından uygun değildir.
- Hareketsizlik. Kısa ve tek düze yürüyüşler, köpeğin enerji harcamasını karşılamaz.
- Yaş ve kısırlaştırma. Her ikisi de enerji ihtiyacını düşürür; porsiyon güncellenmezse kilo artar. Kısırlaştırma kararını kısırlaştırma ne zaman yapılmalı yazımızda ele alıyoruz.
- Altta yatan hastalıklar. Bazı hormonal bozukluklar kilo artışına yol açar. Bu yüzden beklenmeyen kilo değişimi, diyet konusu değil muayene konusudur.
Güvenli bir kilo planı nasıl kurulur
Kilo planı, mamadan kısmakla başlamaz; ölçmekle başlar.
1. Başlangıç noktası belirlenir. Klinikte tartı, vücut kondisyon değerlendirmesi ve gerekirse kan tetkiki yapılır. Altta yatan bir hastalık varsa önce o ele alınır.
2. Günlük enerji bütçesi hesaplanır. Bu hesap; tür, kilo, yaş, kısırlaştırma durumu ve hareket düzeyine göre değişir. Paket üzerindeki besleme tablosu bir başlangıç noktasıdır, kişisel bir reçete değildir.
3. Ölçüm aracı kullanılır. Mutfak tartısı, ölçü kabından daha doğrudur. Günlük miktarı sabahtan tartıp ayırmak, gün içindeki fazladan vermeleri de görünür kılar.
4. Ödül bütçesi ayrılır. Ödüller günlük enerjinin küçük bir payı olarak planlanır ve ana öğünden düşülür. Sebze parçaları gibi alternatifler için hekiminize danışın; her sebze her hayvan için uygun değildir.
5. Hareket kademeli artırılır. Kilolu bir köpeği ilk gün uzun koşuya çıkarmak, eklem ve solunum açısından doğru değildir. Süre ve tempo yavaş artırılır. Kedilerde oyun seansları, tırmanma alanları ve yiyecek arattıran oyuncaklar işe yarar.
6. Takip düzenli yapılır. Haftalık ya da iki haftalık tartı kaydı tutun. Yön doğruysa hız ikinci plandadır.
Kedilerde özel bir uyarı var: ani ve hızlı kilo kaybı kedilerde tehlikelidir. Aç kalan kedide karaciğeri etkileyen ciddi bir tablo gelişebilir. Bu yüzden kedilerde kilo planı kendi başınıza uygulanmaz.
Mama seçimi ve porsiyon ilişkisi
Kilo yönetiminde mamanın türü kadar miktarı da belirleyicidir. Etiket okuma, yaşam evresine uygun ürün seçme ve geçiş kurallarını mama seçimi nasıl yapılır yazımızda anlatıyoruz. Bu yazıda marka önermiyoruz; doğru ürün, hayvanın ihtiyacına göre hekimle birlikte seçilir.
Kilo kontrolü için geliştirilen veteriner diyetleri vardır. Bunlar hekim yönetiminde kullanılan ürünlerdir ve kendi başınıza başlanmaz.
Çok hayvanlı evlerde besleme
Kilo planının en çok sekteye uğradığı yer, birden fazla hayvanın yaşadığı evlerdir. Kaplar yan yana durduğunda hangi hayvanın ne kadar yediğini bilmek mümkün olmaz. Hızlı yiyen hayvan, yavaş yiyenin payını da alır.
Uygulanabilir çözümler şunlardır:
- Besleme noktalarını birbirinden uzak odalara ayırın.
- Öğünleri denetimli yapın; kaplar belirli bir süre sonra kaldırılır.
- Kediler için yükseklik farkı yaratın; bazı kediler yüksekte daha rahat yer.
- Yavaş besleme kapları ve yiyecek arattıran oyuncaklar, hızlı yemeyi dengeler.
- Ödülleri tek bir kişinin vermesi, toplam miktarın takibini kolaylaştırır.
Evde diyet uygulayan bir hayvan varken diğerlerinin mamasına erişimi engellenmezse plan işlemez. Bu, başarısızlığın en sık nedenidir.
Yaşlı hayvanlarda kilo
Yaşlı kedi ve köpeklerde iki yönlü bir tablo görülür. Bazıları hareket azaldığı için kilo alır, bazıları ise kas kaybı nedeniyle kilo verir. İkisi de takip gerektirir.
Beklenmeyen kilo kaybı, yaşlılıkta asla "normal yaşlanma" diye geçiştirilmez. Yaşlılık dönemine özgü izleme başlıklarını yaşlı kedi ve köpek bakımı yazımızda topladık.
Ne zaman kliniğe başvurulur
- Kilo, siz bir değişiklik yapmadığınız hâlde artıyor ya da azalıyorsa
- Su tüketimi belirgin biçimde arttıysa
- Nefes almakta zorlanma, egzersiz sonrası uzun süre toparlanamama varsa
- Yürüyüşte isteksizlik, merdiven çıkmakta zorlanma başladıysa
- Kilo planına rağmen sonuç alınamıyorsa
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner muayenesinin yerine geçmez. Hedef kilo, porsiyon ve egzersiz planı hayvanınızı muayene eden hekim tarafından belirlenir.