İlk yardım ne değildir
Bu yazının en önemli cümlesiyle başlıyoruz: evcil hayvanlarda ilk yardım, evde tedavi anlamına gelmez. Amaç iki tanedir. Durumu kötüleştirmemek ve hayvanı en kısa sürede veteriner bakımına ulaştırmak.
İyi niyetle yapılan birçok uygulama zarar verir. Bu yüzden aşağıda ne yapılacağı kadar, ne yapılmayacağı da yazıyor.
Acil çanta: içinde ne olmalı
Acil çanta bir tedavi seti değildir. İçeriği; taşımayı, korumayı ve bilgiye hızlı ulaşmayı kolaylaştıran malzemelerden oluşur.
Bilgi bölümü
- Veteriner hekiminizin telefonu ve adresi
- Mesai dışı hizmet veren en yakın kliniğin telefonu, adresi ve yol tarifi
- Hayvanın güncel kilosu, yaşı, mikroçip numarası
- Aşı karnesinin ve son tahlil sonuçlarının fotoğrafı
- Kullandığı tüm ilaç ve takviyelerin adı yazılı bir liste
Malzeme bölümü
- Steril gazlı bez ve steril kompres
- Kendinden yapışkan esnek bandaj ve rulo pamuk
- Küt uçlu makas ve cımbız
- Tek kullanımlık eldiven
- Dijital termometre ve kayganlaştırıcı, yalnız hekiminiz kullanımını öğrettiyse
- Battaniye veya kalın havlu: hem ısı kaybını azaltır hem taşımayı kolaylaştırır
- Sert, düz bir taşıma yüzeyi; büyük köpeklerde bir levha işe yarar
- Yedek tasma ve koşum, kedi için yedek taşıma kabı
- Fener
- Uygun ölçüde bir ağızlık, kullanımını önceden öğrenmek koşuluyla
- Şişe suyu ve katlanabilir kap
- Küçük not defteri ve kalem
Çantayı kapının yanında ya da araçta tutun. İçindekilerin son kullanma tarihini yılda bir kontrol edin.
Acil anında ilk üç adım
- Kendi güvenliğinizi sağlayın. Trafik, elektrik, düşen cisim, saldırgan başka bir hayvan. Kendiniz yaralanırsanız hayvanınıza kimse yardım edemez.
- Kliniği arayın, yola çıkmadan önce. Gelişinizi bilen bir ekip hazırlık yapar. Telefonda size ne yapmanız gerektiğini de söylerler; o yönlendirme bu yazıdan önceliklidir.
- Sakin ve kısa hareket edin. Hayvanı en az hareketle, sarsmadan taşıyın. Yolda konuşmanızı azaltın, ortamı sessiz tutun.
Notunuzu yolda tutun: ne oldu, saat kaçta, ne gördünüz. Bu bilgiler klinikte zaman kazandırır.
Gecikmeye gelmeyen durumlar
Aşağıdaki tablolarda randevu beklenmez:
- Nefes güçlüğü. Ağzı açık soluma, boyun uzatarak nefes alma, diş etinde morarma veya solukluk.
- Bilinç kaybı, nöbet ya da tekrarlayan nöbetler.
- Durmayan kanama.
- Zehirlenme şüphesi. Belirti olmasa bile.
- Kedilerde idrar yapamama. Özellikle erkek kedilerde bu tablo hızla ciddileşir; ayrıntısı kedilerde idrar yapamama yazımızdadır.
- Karnın gerginleşmesi ve şişmesi, kusmaya çalışıp çıkaramama, huzursuzluk.
- Travma. Araç çarpması, yüksekten düşme, başka hayvanla kavga. Dışarıdan iyi görünmesi aldatıcı olabilir.
- Sıcak çarpması şüphesi. Aşırı soluma, halsizlik, dengesizlik.
- Doğumun ilerlememesi. Ayrıntısı gebelik ve doğum takibi yazımızdadır.
- Gözde ani ağrı, yaralanma ya da görme kaybı.
- Yılan, akrep, arı gibi bir temas sonrası şişlik ve hızlı kötüleşme.
Sık durumlarda zarar vermeyen yaklaşım
Zehirlenme şüphesi
Kaynağı hayvandan uzaklaştırın. Ürünün ambalajını, etiketini ya da fotoğrafını alın. Yaklaşık saati ve miktarı not edin. Kliniğe haber verip yola çıkın. Kusturmaya çalışmayın, süt, yağ, karbonat veya tuzlu su içirmeyin. Ayrıntılı listeler için köpekler için zehirli gıdalar yazımıza bakabilirsiniz.
Kanama
Temiz bir gazlı bez ya da havluyla üzerine baskı uygulanır ve kliniğe gidilir. Turnike uygulaması evde önerilmez. Yaranın üzerine kolonya, oksijenli su, diş macunu, kahve veya benzeri ev ürünleri dökmeyin.
Nöbet
Hayvana dokunmayın ve ağzına hiçbir şey sokmayın. Çevredeki sert ve keskin nesneleri uzaklaştırın, ışığı ve sesi azaltın. Nöbetin başlangıç saatini ve süresini not edin; mümkünse video çekin. Nöbet geçtikten sonra hayvanı sarsmadan kliniğe götürün.
Sıcakta kalma
Hayvanı serin ve gölgeli bir alana alın, araçta klimayı açın, taze suyu erişilebilir bırakın ama içmeye zorlamayın. Buz ya da buzlu suya daldırmayın. Bu durumda asıl belirleyici olan kliniğe ulaşma hızıdır.
Kırık ya da düşme şüphesi
Uzvu düzeltmeye, çekmeye ya da atel yapmaya çalışmayın. Hayvanı sert bir yüzey üzerinde, en az hareketle taşıyın. Omurga şüphesinde gövdeyi bükmeden düz taşımak önemlidir.
Boğulma şüphesi
Ağzın içine körlemesine parmak sokmayın; cismi daha derine itebilirsiniz. Hayvanı hemen kliniğe götürün ve yolda haber verin.
Yanık ve kimyasal temas
Kimyasalı yaymayın, silmeye çalışmayın, üzerine ev ürünü uygulamayın. Ürünün ambalajını alın ve kliniğe gidin.
Kene teması
Kenenin ezilmemesi ve bütün çıkarılması esastır; emin değilseniz kliniğe bırakın. Ayrıntısı kene ısırığı yazımızdadır.
Asla yapılmayacaklar listesi
- İnsan ilacı vermek, özellikle ağrı kesici ve soğuk algınlığı ilaçları
- Başka bir hayvana yazılmış ilacı kullanmak
- Evde kusturma girişiminde bulunmak
- Yara üzerine ev ürünleri uygulamak
- Kırık uzvu düzeltmeye çalışmak
- İnternetten bulunan dozu uygulamak
- "Sabaha bakarız" demek; acil tablolarda gece beklemek en pahalı karardır
Seyahat ve tatil dönemleri
Acil durum her zaman evde olmaz. Tatile ya da şehir dışına çıkarken şunları önceden hazırlayın:
- Gideceğiniz yerdeki en yakın kliniğin ve mesai dışı hizmet veren merkezin bilgileri
- Aşı karnesinin ve mikroçip kaydının fotoğrafı
- Kullandığı ilaçların yeterli miktarı ve isim listesi
- Araçta güvenli taşıma düzeni ve yedek tasma
- Acil çantanın küçük bir kopyası
Araç içinde hayvanı asla tek başına bırakmayın. Park hâlindeki bir aracın içi, gölgede bile kısa sürede tehlikeli sıcaklıklara ulaşabilir.
Hazırlığı bir kez yapın, kriz anında arayın değil bulun
Acil anının en büyük kaybı zamandır. Şu üç şeyi bugün hazırlarsanız, gerektiğinde düşünmeden hareket edersiniz: acil çantanın yeri, telefon numaraları, yol tarifi.
Beklenmeyen masraflara nasıl hazırlanılacağını veteriner masrafları ve evcil hayvan sigortası yazımızda ele aldık.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner muayenesinin yerine geçmez. Acil durumda tek doğru adım, veteriner hekime ulaşmaktır.