Kene neden ciddiye alınır
Kene, kedi ve köpeklerin derisine tutunup kan emen bir dış asalaktır. Çıplak gözle görülebilir ve kan emdikçe büyür. Asıl mesele kenenin emdiği kan miktarı değildir. Keneler, tutundukları sürede bazı hastalık etkenlerini hayvana aktarabilir. Bu yüzden keneyi erken fark etmek ve doğru davranmak, uzun bir tedavi sürecinden daha değerlidir.
Kene riski yalnız kırsalda yaşayan hayvanlar için geçerli değildir. Şehir içindeki parklar, otlu bahçeler, apartman bahçeleri ve uzun çimenli alanlar da kene barındırır. Dışarı hiç çıkmayan kediler daha düşük risk taşır; ancak evdeki köpek ya da giysiler üzerinden kene eve girebilir.
Hayvanınızda keneyi nasıl fark edersiniz
Kene çoğunlukla derinin ince ve korunaklı olduğu bölgelere tutunur. Gezinti sonrası kontrol ederken şu bölgelere bakın:
- Kulak kepçesi ve kulak çevresi
- Boyun, gerdan ve tasma altı
- Koltuk altı ve kasık
- Parmak araları ve pati çevresi
- Göz kapağı kenarı ve çene altı
- Kuyruk dibi
Kene, henüz kan emmemişken küçük bir kabuk ya da koyu bir nokta gibi görünür. Kan emdikçe grimsi bir bezelye görünümü alır. Tüyleri sık olan hayvanlarda parmak uçlarıyla derinin taranması, gözle bakmaktan daha etkilidir.
Bir kene bulmanız başka kene olmadığı anlamına gelmez. Bulduğunuz bölgeyle yetinmeyin, gövdenin tamamını tarayın.
Kene bulduğunuzda güvenli çerçeve
Kene çıkarmanın tek hedefi vardır: keneyi bütün hâlde, ezmeden ve deride parça bırakmadan uzaklaştırmak. Bu hedefe ulaşamayacağınızı düşünüyorsanız işlemi veteriner hekime bırakın. Klinikte yapılan çıkarma hem daha güvenlidir hem de bölge aynı seansta değerlendirilir.
Genel çerçeve şöyledir:
- Ezmeyin. Kenenin gövdesine baskı uygulamak, içeriğinin ısırık bölgesine boşalmasına yol açabilir. Bu, en kaçınılması gereken durumdur.
- Bütün çıkarılmalıdır. Gövdeyi koparıp ağız parçalarını deride bırakmak, bölgede iltihaplanma riskini artırır.
- Eldiven kullanın. Keneler insanı da ısırabilir; çıplak elle temas etmeyin.
- Çıkardığınız keneyi atmayın. Kapaklı bir kaba koyun. Hekiminiz keneyi görmek isteyebilir.
- Bölgeyi ve hayvanı izleyin. Tarihi not edin. Sonraki günlerde ısırık yerinde büyüyen şişlik ya da hayvanda genel bir halsizlik görürseniz kliniğe başvurun.
Ayrıntılı bir uygulama tarifi bu yazının kapsamı dışındadır. Kene çıkarma pratiği, kenenin tutunma biçimine ve hayvanın uyumuna göre değişir. Kliniğiniz size kendi hayvanınız için uygun yöntemi gösterecektir.
Halk yöntemleri neden zarar verir
Kene üzerine sigara bastırmak, yakmak, sıvı yağ, kolonya, oje ya da deterjan dökmek Türkiye'de sık duyulan yöntemlerdir. Hepsi aynı hatayı paylaşır: keneyi tutunduğu yerde tahriş ederler.
Tahriş olan kene bırakıp gitmez; tersine, tutunma bölgesine daha fazla salgı bırakabilir. Bu da bulaş riskini azaltmak yerine artırır. Yakma girişimleri ayrıca hayvanın derisinde yanık oluşturur ve zaten ağrılı olan bölgeyi ikinci bir yaraya çevirir.
Kenenin kendiliğinden düşmesini beklemek de doğru bir seçenek değildir. Bekleme süresi, kenenin deride kaldığı süreyi uzatır.
Kene kaynaklı hastalıklar hakkında ne söylenebilir
Keneler, kedi ve köpeklerde kan hücrelerini ve bağışıklık sistemini etkileyen çeşitli etkenleri taşıyabilir. Bu hastalıkların görülme sıklığı bölgeye, kene türüne ve mevsime göre belirgin biçimde değişir. Bu yüzden bu yazıda oran ya da sıklık rakamı vermiyoruz; bölgenizdeki gerçek tabloyu en iyi, o bölgede çalışan veteriner hekim bilir.
Kene temasından sonraki haftalarda şu belirtiler kliniğe başvuru gerektirir:
- Ateş, halsizlik, çökkünlük
- İştah kaybı
- Nedeni belli olmayan topallama ya da eklem şişliği
- Diş etlerinde solukluk
- Burun kanaması ya da deride nokta şeklinde kanamalar
- İdrar renginde koyulaşma
Bu belirtilerin hiçbiri tek başına tanı koydurmaz. Ayırıcı tanı, muayene ve kan tetkikiyle veteriner hekim tarafından yapılır.
Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi gibi kene kaynaklı bazı hastalıklar insan sağlığını da ilgilendirir. Sağlık Bakanlığı, kene temasında kenenin ezilmemesini ve kişinin bir sağlık kuruluşuna başvurmasını öneriyor.
Korunma, çıkarmadan daha etkilidir
Kene ile uğraşmanın en iyi yolu, kenenin hiç tutunmamasıdır. Düzenli bir dış parazit programı, mevsimlik bir önlem değil yıllık bir plandır. Ürün seçimi hayvanın türüne, yaşına, kilosuna ve yaşam biçimine göre değişir.
Burada çok kritik bir uyarı var: köpekler için üretilen bazı dış parazit ürünleri kediler için ağır zehirlenme nedenidir. Ürünleri hayvanlar arasında paylaştırmayın ve dozu kendiniz ayarlamayın. Hangi ürünün hangi sıklıkla kullanılacağını yalnız veteriner hekim belirler.
Korunmanın diğer ayakları:
- Gezinti sonrası elle tarama alışkanlığı
- Bahçede uzun otların kısa tutulması
- Yatak, halı ve taşıma kabının düzenli temizliği
- Evdeki tüm hayvanların aynı takvimle korunması
Parazit korumasının bütününü iç ve dış parazit korunması yazımızda ele alıyoruz. Acil durumlarda evde bulundurmanız gerekenler için ilk yardım temelleri ve acil çanta yazımıza bakabilirsiniz.
Evdeki diğer hayvanlar ve ortam
Bir hayvanda kene bulduysanız, evdeki diğer hayvanları da kontrol edin. Keneler doğrudan hayvandan hayvana geçmez; ancak aynı ortamda bulunan hayvanlar aynı kaynağa maruz kalmıştır.
Bahçeli evlerde otların kısa tutulması, çalı diplerinin seyreltilmesi ve çim biçme düzeninin sürdürülmesi, kene yükünü azaltan en pratik önlemlerdir. Hayvanın yattığı yer, taşıma kabı ve araç içi örtüler düzenli yıkanmalıdır.
Kene bulduğunuz tarihi bir yere not edin. Sonraki haftalarda bir şikâyet ortaya çıkarsa, bu tarih hekiminiz için değerli bir bilgidir.
Ne zaman gecikmeden kliniğe gidilir
Şu durumlarda randevu beklemeden başvurun:
- Kene göz kapağı, dudak kenarı ya da kulak kanalı gibi hassas bir bölgedeyse
- Çıkarma sırasında kene ezildiyse ya da parça kaldıysa
- Isırık bölgesi hızla şişiyor, akıntı geliyor veya hayvan bölgeye dokundurmuyorsa
- Hayvanda halsizlik, ateş, iştahsızlık gibi genel belirtiler varsa
- Çok sayıda kene varsa; özellikle yavru ve yaşlı hayvanlarda kan kaybı önem kazanır
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve veteriner muayenesinin yerine geçmez. Hayvanınıza özgü karar, onu muayene eden hekime aittir. Kliniğinizi ararken veteriner klinikleri sayfamıza göz atabilirsiniz.