Fiyat kararının iki tarafı var
Veteriner kliniğinde fiyat, yalnızca bir işletme kararı değildir. Bir tarafında meslek mevzuatı durur ve bir alt sınır çizer. Diğer tarafında kliniğin gerçek maliyeti durur ve sürdürülebilir olanın ne olduğunu söyler.
Bu yazıda hiçbir tarife rakamı vermiyoruz. Tarife tutarları odadan odaya ve yıldan yıla değişir; doğru kaynak bağlı olduğunuz odanın yayımladığı güncel tarifedir. Bunun yerine, o tarifenin ne olduğunu ve üstünü nasıl hesaplayacağınızı anlatıyoruz.
Asgari ücret tarifesi: alt sınır vardır
Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği (RG 13.09.2006-26288), oda yönetim kurulunun görevleri arasında şunu sayar:
"Bölgelerin özelliklerine, hastalığın çeşitlerine ve meslekî faaliyetlerle ilgili asgari ücret tarifesi hazırlamak ve Merkez Konseyine onaylatmak" (md. 27/1-ç)
Yani tarife bir tavsiye listesi değildir; hazırlanması ve onaylanması bir görev olarak tanımlanmıştır. Odaların yönetmenlerine verilen görevler arasında da asgari ücret tarifesinin hasta sahiplerine yönelik duyurularda ve benzeri durumlarda izlenmesi yer alır.
Altına inmek disiplin fiilidir
Bu, çoğu klinikte bilinmeyen kısımdır. Aynı Yönetmeliğin disiplin bölümünde, yazılı ihtar gerektiren fiiller sayılırken açıkça şu yer alır:
"Oda asgari ücret tarifesinin altında ücret almak" (md. 116/3-a)
Ayrıca md. 113/2, kamu dışındaki iş yerlerinde çalışan hekimlerin meslek icrası ile çalıştıkları kurumun verdiği hizmetlerde Birlikçe belirlenen asgari ücret tarifesine uyulmasından sorumlu olduğunu söyler. Yani yükümlülük yalnızca klinik sahibinde değil, orada çalışan hekimdedir de.
Bunun rekabet açısından sonucu şudur: fiyat kırarak müşteri kazanma stratejisi, veteriner hekimlikte hem disiplin riski taşır hem de meslek mevzuatının izin verdiği bir yol değildir. Farklılaşma başka yerlerden kurulur: randevu disiplini, hasta takibi, iletişim, cihaz ve uzmanlık. Oda yükümlülüklerinin tamamını Veteriner hekimler odası kaydı yazısında topladık.
Tavan yoktur
Tarife bir alt sınırdır, üst sınır değildir. Tarifenin üstünü belirleyen şey, kliniğin maliyeti ve sunduğu hizmetin kapsamıdır. Yazının geri kalanı bu hesabı kurmakla ilgili.
Maliyet üç katmandan oluşur
Bir işlemin kliniğe maliyetini hesaplarken üç katmanı ayrı ayrı toplamak gerekir. Bu katmanları karıştırmak, en sık yapılan fiyatlama hatasıdır.
1. Doğrudan maliyet
İşlem yapıldığında tüketilen şeylerdir: sarf malzeme, tek kullanımlık ürünler, kullanılan ilaç, dış laboratuvara gönderilen numunenin bedeli, tek kullanımlık örtü ve eldiven.
Bu katmanı doğru toplamanın tek yolu, stok kaydının işleme bağlı olmasıdır. "Yaklaşık şu kadar sarf gidiyor" tahmini, zamanla gerçeğin çok altında kalır. Stok ile işlem kaydının nasıl bağlandığını Klinikte stok, ilaç ve miat yönetimi yazısında anlatıyoruz.
2. Zaman maliyeti
İşlem, hekimin ve personelin belirli bir dakikasını tüketir. Bu dakikanın bir maliyeti vardır ve maliyet yalnızca maaş değildir: SGK yükü, izin süresi, eğitim zamanı ve hekimin klinikte geçirdiği ancak doğrudan gelir üretmeyen saatler de içine girer.
Pratik yöntem şudur. Bir hekimin aylık toplam maliyetini, o hekimin ayda gerçekten hasta gördüğü dakika sayısına bölün. Çıkan rakam hekim dakika maliyetidir. Sonra her işlemin ortalama süresini ölçün; tahmin etmeyin, birkaç hafta ölçün. Sürelerin çoğu tahmin edilenden uzun çıkar.
3. Genel gider
Kira, enerji, temizlik, idari personel, cihaz amortismanı ve bakımı, yazılım, sigorta, muhasebe hizmeti, atık bertarafı. Bunlar hangi işlemi yaparsanız yapın oluşur.
Genel gideri işleme yansıtmanın yolu, onu kapasiteye bölmektir. Aylık genel gideri, klinikte ayda gerçekleşen toplam hasta dakikasına bölersiniz; çıkan rakam dakika başına genel giderdir.
⚠ Burada dikkat edilecek nokta kapasitenin gerçekçi olmasıdır. Teorik kapasiteye bölerseniz maliyet olduğundan düşük çıkar. Boş randevular, gelmeyen hastalar ve ölü saatler kapasiteyi yer. Gelmeyen hasta yönetimini Randevu yönetimi ve gelmeyen hasta yazısında ele alıyoruz.
Maliyetten fiyata
Üç katmanı topladığınızda işlemin maliyetini bulursunuz. Fiyat, bu maliyetin üzerine bir marj eklenerek oluşur. Marjın ne olacağını size söyleyemeyiz; bu, kliniğin büyüme hedefine, yatırım planına ve bölgesindeki konumuna bağlıdır.
Söyleyebileceğimiz şudur: marjı bir yüzde olarak belirleyip her kaleme aynı şekilde uygulamak genellikle yanlıştır. Nedeni, kalemlerin risk ve yoğunluk profillerinin farklı olmasıdır. Uzun süren, planlanması zor ve komplikasyon riski yüksek bir işlem ile rutin bir kontrol aynı marjı taşımaz.
Sonra elde ettiğiniz rakamı oda tarifesiyle karşılaştırın. Hesabınız tarifenin altında kalıyorsa tarife uygulanır; bu bir tercih değildir.
KDV fiyatın içinde mi, dışında mı?
Veteriner kaleminde tek oran yoktur ve bu, fiyat listesi tasarımını doğrudan etkiler.
| Kalem | Oran |
|---|---|
| Veteriner hekimlik hizmeti (koruyucu, teşhis, tedavi, rehabilitasyon, ambulans) | %10 |
| Ruhsatlı veteriner ilacı | %10 |
| Aşılar, antiserumlar, immünglobulinler | %10 |
| Veteriner kozmetiği (şampuan, bakım ürünü) | %20 |
| Kedi-köpek maması | %20 |
| Yem | İstisna (oran değil) |
⚠ Bayat rakam tuzağı. Eski kaynaklarda ve bazı özelgelerde hâlâ veteriner hizmeti ve ilacı için %8, mama için %18 yazıyor. Bu rakamlar 10/07/2023 öncesine aittir. Ayrıca istisna, %0 oran demek değildir; belgede sıfır oran değil, istisna gerekçesi gösterilir. Konunun tamamı Veteriner hizmetlerinde ve ürünlerinde KDV yazısındadır.
Fiyat listenizi KDV dâhil gösteriyorsanız, farklı oranlı kalemlerde aynı yuvarlak rakamı kullanmak marjı sessizce değiştirir. %10'luk bir hizmet ile %20'lik bir mamayı aynı KDV dâhil mantıkla fiyatlamak, ikincisinin net gelirini düşürür.
Bir de teknik bir öneri: KDV oranını ürün kartına sabit yazmayın. Oranlar Cumhurbaşkanı Kararı ile değişebiliyor; tarihe göre çözülen bir parametreden okunmalıdır. Aksi hâlde bir oran değişikliğinde yüzlerce kalemi elle düzeltmek gerekir.
Stopaj: aynı hizmet, iki farklı matematik
Serbest meslek erbabı veteriner hekimde fiyatın bir katmanı daha vardır ve çoğu klinik bunu tahsilat gününde fark eder.
Gelir Vergisi Kanunu md. 94/2-b uyarınca serbest meslek ödemelerinden gelir vergisi stopajı yapılır; veteriner hizmetinde oran %20'dir. Ancak kesintiyi ödeme yapan yapar ve yalnızca GVK 94'te sayılanlar bu yükümlülük altındadır: şirketler, ticari ve zirai kazanç sahipleri, kamu idareleri. Nihai tüketici hasta sahibi stopaj yapmaz.
Sonuç şu: aynı hizmet, aynı fiyat, ama alıcıya göre iki farklı makbuz. Bir çiftlik işletmesine ya da bir şirkete kesilen makbuzda brüt, stopaj, KDV ve net ayrı ayrı görünür; hesabınıza geçen tutar farklıdır. Bunu fiyat kararına değil, nakit akışı planınıza yansıtmanız gerekir.
Kamu alıcılarında ayrıca KDV tevkifatı gündeme gelebilir. Belediye barınağı, emniyet ve üniversite gibi müşterileriniz varsa bu konuyu mali müşavirinizle konuşun.
Tarifeyi tek listeden yönetin
Fiyatlamanın en sık görülen operasyonel hatası, fiyatın birden çok yerde tutulmasıdır: bir Excel, bir duvar listesi, bir de sistemdeki kalem fiyatı. Üçü bir süre sonra ayrışır ve hangisinin doğru olduğunu kimse bilmez.
Bizim uyguladığımız kural şudur: tarife tek listedir, klinik yalnızca sapma yazar. Bir kalem için özel fiyat gerekiyorsa satır kopyalanmaz; o kaleme bir sapma kaydı eklenir. Böylece ana tarife güncellendiğinde sapma yazılmamış bütün kalemler kendiliğinden güncellenir. Satır kopyalansaydı, tarife değiştiğinde eski fiyatta kalan klinikleri kimse fark etmezdi.
Bir de "boş" ile "sıfır" ayrımı vardır. Boş bırakılan fiyat "üst tarife uygulansın" demektir; sıfır ise "ücretsiz" demektir. Bu ikisini aynı şekilde ele alan bir sistem, ücretsiz sandığınız işlemleri faturalar ya da tersini yapar.
Tarifeyi ne zaman güncellemeli?
Yılda bir kez güncelleme alışkanlığı, maliyetlerin yıl içinde hareket ettiği dönemlerde kliniği zarara sürükler. Daha sağlıklı yöntem, tetikleyici belirlemektir:
- Ana gider kalemlerinizde belirgin bir değişiklik olduğunda (kira, personel, enerji)
- Sık kullanılan sarf ve ilaç alış fiyatlarında belirgin hareket olduğunda
- Oda tarifesi yenilendiğinde
- Yeni bir cihaz ya da hizmet devreye girdiğinde
Her güncellemede aynı hesabı tekrar çalıştırın; yalnızca eski fiyatın üstüne yüzde eklemeyin. Yüzde eklemek, ilk hesaptaki hatayı her yıl büyütür.
İndirim ve duyuru sınırı
Fiyatla ilgili son bir uyarı. İndirim ve kampanya duyurusu yapmak, meslek mevzuatındaki reklam sınırlarına takılabilir. Yönetmelik md. 97, hekimlerin müşterilerine yönelik duyurularında "müşteriye maddi ve manevi avantaj sağlanacağını belirten her türlü yazı ve ifadeden" kaçınmasını ister. Konuyu ayrıntısıyla Klinik için dijital görünürlük yazısında ele alıyoruz.
Özetle
Oda asgari ücret tarifesi bir tabandır ve altına inmek disiplin fiilidir. Tabanın üstünü maliyetiniz belirler: doğrudan maliyet, zaman maliyeti ve kapasiteye bölünmüş genel gider. KDV oranı kaleme göre değişir, stopaj alıcıya göre değişir ve ikisi de net gelirinizi etkiler. Fiyatı tek listeden yönetin; kopyalanan fiyat, unutulan fiyattır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, mali ya da hukuki danışmanlık değildir. Güncel asgari ücret tarifesi için bağlı olduğunuz odaya, vergisel konular için mali müşavirinize danışın.