Sorunun kısa cevabı, sonra uzun cevabı
Kısa cevap: evet. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Serbest Meslek Kazancı Rehberi, serbest meslek erbabını sayarken avukat, doktor, diş hekimi ve veteriner hekimi açıkça anar. Gerçek kişi olarak mesleğini icra eden veteriner hekim serbest meslek kazancı elde eder.
Uzun cevap: bu, "her veteriner kliniği serbest meslek makbuzu düzenler" demek değildir. Klinik bir şirket çatısı altındaysa tablo tümüyle değişir. Sektörde en çok karıştırılan konu budur ve karıştığında sonucu ceza olur.
Serbest meslek erbabı olmak ne getirir
Serbest meslek statüsü üç pratik sonuç doğurur:
1. Defter. Serbest meslek kazanç defteri tutarsınız. Bilanço ya da işletme hesabı defteri değil.
2. Tahsilat esası. Kazanç, hizmeti verdiğiniz anda değil, parayı tahsil ettiğiniz anda doğar. Bu, ticari kazançtaki tahakkuk esasından farklıdır ve klinik operasyonunu doğrudan etkiler: muayene salıya yapılmış, ödeme cumaya kalmışsa belgeyi tetikleyen gün cumadır.
3. Belge. Her tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlersiniz. Vergi Usul Kanunu bu belgeyi tahsilata bağlar ve tutar sınırı yoktur: yüz liralık tahsilat için de makbuz düzenlenir. Artık kâğıt değil elektronik ortamda; ayrıntısı e-Serbest Meslek Makbuzu yazısında.
Fatura düzenleyenlerin tanıdığı 12.000 TL'lik fatura düzenleme haddi serbest meslek erbabı için yoktur. O had, fatura düzenleyenlerin nihai tüketiciye belge verme eşiğidir.
Şirket olarak işletilen klinik: makbuz yok, fatura var
Burası kritik. Serbest meslek kazancı gerçek kişiye ait bir kavramdır. Kliniği bir limited şirket ya da anonim şirket işletiyorsa:
- İşletme tüzel kişidir.
- Kazanç kurum kazancıdır.
- Düzenlenecek belge faturadır.
- Tüzel kişi serbest meslek makbuzu düzenleyemez.
Şirketin ortağı olan hekimin diplomalı veteriner hekim olması bunu değiştirmez. Hizmeti veren hekimdir ama hizmeti satan tüzel kişidir.
Adi ortaklık ise arada durur: adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur, ortaklar gerçek kişi olarak serbest meslek erbabı olabilir. Bu yüzden dört hekimli bir poliklinik adi ortaklıksa makbuz, limited şirketse fatura düzenliyor olabilir.
Ruhsat türü belge türünü belirlemez
Yaygın yanlışı burada bir kez daha yazalım, çünkü yazılımlara bile bu hatayla kodlanıyor:
Muayenehane, poliklinik ve hayvan hastanesi ruhsat türleridir. Tarım ve Orman Bakanlığı mevzuatının konusudur. Vergisel statü değildir.
Ruhsatınızda "poliklinik" yazması sizi ticari kazanç mükellefi yapmaz. "Muayenehane" yazması da serbest meslek erbabı yapmaz. Üç ruhsat türünün farkını muayenehane, poliklinik ve klinik farkı yazısında karşılaştırdık.
Belirleyici olan tek şey şudur: işletmenin hukuki yapısı ve vergi dairesindeki mükellefiyet kaydı.
Aynı klinikte iki mükellefiyet birlikte yürüyebilir
Kliniklerin çoğu yalnız hizmet satmaz. Mama, tasma, şampuan, oyuncak da satar. Burada ikili bir yapı doğabilir.
Bir defterdarlık özelgesinde yapılan ayrım şöyledir:
- Veterinerlik hizmeti serbest meslek kazancıdır.
- Tedavide kullanılan ilaç, hizmetin ayrılmaz parçası sayıldığında yine serbest meslek kazancı içinde kalır.
- Hizmetten bağımsız yürütülen ilaç ve ürün alım satımı ticari kazançtır.
- İkisini birlikte yapan hekim iki ayrı mükellefiyet tesis ettirir ve iki ayrı defter tutar.
Pratikte bu şu anlama gelir: aynı hasta sahibine aynı ziyarette iki ayrı belge düzenlemeniz gerekebilir. Muayene ve kullanılan ilaç için makbuz, raftan satılan mama için fatura.
Sınırın nerede olduğu her klinikte aynı değildir. Aynı ilaç bir durumda makbuz satırı, diğerinde fatura satırı olur. Bu, makinenin karar veremeyeceği bir noktadır; kendi kalem listeniz için mali müşavirinizden yazılı görüş alın.
Kliniklerin bu ikili yapıyı en çok zorlandığı yer kasa tarafıdır. Tek sepetin iki belgeye bölünebilmesi gerekir. Veteriner klinikleri sayfasında tahsilat ve kayıt tarafını nasıl kurduğumuzu anlatıyoruz.
Aynı hizmet, müşteriye göre iki farklı hesap
Serbest meslek erbabı olarak çalışıyorsanız, makbuzunuzun matematiği müşteriye göre değişir.
Nihai tüketici hayvan sahibi. Stopaj yoktur. Brüt tutar üzerinden KDV hesaplanır, tahsil edersiniz.
Gelir Vergisi Kanunu'nun 94'üncü maddesinde sayılan alıcı (şirketler, ticari ya da zirai kazanç sahipleri, kamu idareleri): serbest meslek ödemelerinden gelir vergisi stopajı yapılır. Veteriner hizmeti için uygulanan oran yüzde 20'dir. Kesintiyi siz değil, ödemeyi yapan taraf yapar ve beyan eder. Makbuzunuzda brüt tutar, stopaj, KDV ve net ödenecek tutar ayrı ayrı görünür.
5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerdeki kamu idare ve kuruluşları (belediye barınağı, emniyet, üniversite, bakanlık gibi): burada bir de KDV tevkifatı devreye girer. Bir özelgede veterinerlik hizmetlerinin bu alıcılara verilmesi hâlinde KDV Genel Uygulama Tebliği'nin "Diğer Hizmetler" kapsamında 5/10 oranında tevkifata tabi olduğu belirtilmiştir. Özel sektör ve gerçek kişi müşteride bu tevkifat çıkmaz.
Kısmi tevkifatta uygulanan alt tutar sınırını doğrulanmış bir kaynakta bulamadık. Kamu müşteriniz varsa bu eşiği mali müşavirinize sorun; değişebilir.
KDV oranlarının kalem kalem nasıl ayrıştığını veteriner hizmetlerinde KDV yazısında bulacaksınız.
Tahsilat esasının nakit akışınıza etkisi
Serbest meslek kazancında verginin tahsilata bağlanması yalnız bir belge kuralı değildir; nakit akışınızı da biçimlendirir.
Ticari kazançta hizmet verildiği anda gelir doğar; tahsil edilmemiş alacak da kazanca girer. Serbest meslekte ise kazanç tahsilatla doğar. Bu, vadeli çalışan klinikler için bir rahatlık gibi görünür ama iki yeni sorumluluk getirir.
Birincisi, alacağınızı ayrı takip etmeniz gerekir. Belge tahsilatta doğduğu için, verilmiş ama tahsil edilmemiş hizmet mali kayıtlarda görünmez. Cari hesabınız yoksa o alacak yalnızca hafızada kalır.
İkincisi, tahsilat günü belge günüdür. Hafta sonu ya da mesai dışında alınan bir ödeme, o günün belgesini doğurur. Kayıt sisteminizin tahsilat tarihini ve saatini tutması bu yüzden önemlidir.
Çok hekimli kliniklerde buna bir üçüncüsü eklenir: tahsilatın hangi hekimin hizmeti karşılığında alındığı kayda geçmelidir. Hakediş tartışmasının önüne geçmenin tek yolu budur.
Statünüz yazarkasa zorunluluğunuzu da belirler
Serbest meslek statüsünün en çok gözden kaçan sonucu burasıdır. Yeni nesil ödeme kaydedici cihaz zorunluluğu perakende mal ve hizmet satan birinci ve ikinci sınıf tüccarlar içindir; serbest meslek erbabı bu kapsamda değildir. Ama aynı klinikte ticari ürün satışı da varsa, o faaliyet için durum değişir.
Bu konuyu ürünümüzün sınırını da göstererek yazarkasa zorunluluğu yazısında anlattık.
Karar verirken mali müşavirinize soracağınız beş soru
- Vergisel statüm ne olacak: serbest meslek mi, ticari kazanç mı, ikisi birden mi?
- Şirketleşme hâlinde makbuz düzenlenemeyecek; bu, müşteri profilimize uygun mu?
- Tedavide kullanılan ilaç hizmetin içinde mi, ayrı satış mı?
- Defter esası ne olacak? Elektronik belge zorunlulukları buna bağlı.
- Kamu ya da şirket müşterisi geldiğinde stopaj ve tevkifat nasıl işleyecek?
Sıkça sorulanların site tarafındaki karşılığını SSS sayfasında topladık.
Uyarı. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; mali ya da hukuki danışmanlık değildir. Vergi mevzuatı ve oranlar değişebilir. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.