İki saat aynı anda işliyor
Yavru köpek eve geldiğinde iki ayrı sayaç birlikte çalışmaya başlar.
Birincisi aşı takvimidir: koruma, birkaç haftaya yayılan tekrarlı dozlarla kurulur ve tamamlanması zaman alır. İkincisi sosyalleşme penceresidir: yavruların yeni sesleri, yüzeyleri, insanları ve hayvanları korkuya dönüştürmeden öğrendiği dönem, hayatın ilk aylarında açık kalır ve sonra daralır.
Sorun şu ki bu iki sayaç aynı haftalarda işler. Aşılar bitene kadar yavruyu eve kapatırsanız bulaş riskini azaltırsınız ama sosyalleşme penceresini boş geçirirsiniz. Bunun bedeli, yıllar sürebilen korku ve saldırganlık sorunlarıdır.
Doğru cevap ikisinden birini seçmek değil, riski yöneterek ikisini birlikte yürütmektir. Aşağıdaki çerçeve genel bir yol gösterir; hayvanınıza özel sınırı veteriner hekiminiz çizer ve bu içerik muayenenin yerine geçmez.
Aşı tarafı: neden birkaç doz
Yavrular anneden hazır bağışıklık alır. Bu koruma ilk haftalarda değerlidir, sonra düşer ve düşme zamanı her yavruda farklıdır. Aşı, bu koruma zayıfladığı anda etkili olur.
Tekrarlı dozların sebebi budur: pencerenin ne zaman kapanacağı bilinmediği için, birkaç kez aşılanır. Program tipik olarak altıncı-sekizinci hafta civarında başlar ve dördüncü ay dolaylarında tamamlanır. Kuduz aşısı ayrı bir başlıktır; ayrıntısını kuduz aşısı zorunlu mu yazısında bulabilirsiniz.
Program bitmeden koruma tam değildir. "Bir doz yaptırdım, artık parka götürebilirim" cümlesi bu yüzden yanlıştır. Takvimin tamamı için kedi ve köpeklerde aşı takvimi yazımıza bakın.
Sosyalleşme tarafı: ne öğretiyoruz
Sosyalleşme, yavruyu kalabalığa atmak değildir. Amaç, yeni deneyimi olumlu yaşatmaktır. Korkutucu geçen bir deneyim, hiç yaşanmamış olmasından daha kötüdür.
Yavrunun tanıması gereken başlıklar:
- İnsanlar: farklı yaşlarda, şapkalı, sakallı, bastonlu, üniformalı.
- Sesler: süpürge, kapı zili, trafik, havai fişek, çocuk sesi.
- Yüzeyler: parke, halı, metal ızgara, çakıl, ıslak zemin, merdiven.
- Dokunuş: patilerin tutulması, kulak ve ağzın açılması, tırnak makasının görülmesi.
- Araçlar: taşıma çantası, tasma, araba yolculuğu.
Her deneyimi kısa tutun ve ödülle bitirin. Yavru geri çekiliyorsa zorlamayın; mesafeyi artırıp tekrar deneyin. Kuyruk altta, kulaklar geride, donup kalma varsa o an durup ortamdan çıkın.
Aşı programı sürerken neler güvenli
Genellikle güvenli kabul edilenler
- Kendi evinizde ve bahçenizde geçirilen zaman
- Kucakta ya da taşıma çantasında sokak, çarşı, kafe önü gezintileri
- Aşı geçmişi bilinen, sağlıklı ve yetişkin köpeklerle evde buluşma
- Misafir kabul etmek; ayakkabılar dışarıda, eller yıkanmış
- Arabaya binme alıştırması
- Klinik ziyaretinde yavruyu yere bırakmadan kucakta tutmak
Program tamamlanana kadar kaçınılanlar
- Köpek parkları ve köpeklerin toplu gezdirildiği alanlar
- Sokak hayvanlarının yoğun kullandığı zeminler, ortak su kapları
- Aşı geçmişi bilinmeyen köpeklerle burun buruna temas
- Pet shop zeminleri ve toplu bakım salonları
- Başka köpeklerin dışkısının bulunduğu her yer
Ayrım noktası genellikle zemin ve bilinmeyen köpektir. Yavrunun patisi bilinmeyen bir zemine değmiyorsa, dünyayı tanıması büyük ölçüde güvenlidir.
Yavru eğitim grupları
İyi kurulmuş bir yavru grubu, sosyalleşmenin en verimli yoludur. Grup seçerken şunları sorun:
- Katılım için hangi aşı basamakları isteniyor?
- Salon her seanstan sonra nasıl temizleniyor?
- Grup büyüklüğü ve yaş aralığı nedir?
- Eğitmen ödül temelli mi çalışıyor?
Aşı şartı koymayan ya da "her yaş gelebilir" diyen bir grup, sağlık tarafında sizi koruyamayacaktır.
Bu dönemde atlanan iki şey
Yalnız kalmayı öğrenmek. Eve gelen yavru ilk günlerde hiç yalnız bırakılmazsa, işe dönüş haftası ağır bir ayrılık kaygısına dönüşür. Günde birkaç kez, birkaç dakikalık ayrılıklarla başlayın ve süreyi kademeli artırın.
Isırma kontrolü. Yavru dişleri acıtır; bu normaldir ve öğrenilmesi gereken bir şeydir. Oyun sırasında diş tene değdiğinde oyunu durdurun, birkaç saniye sonra yeniden başlayın. Bağırmak ya da ağzı sıkmak işe yaramaz, korku yaratır.
Erken dönemde kurulamayan bu iki alışkanlık, ileride davranış uzmanının konusu haline gelir. Sınırın nerede olduğunu davranış sorunlarında ne zaman uzmana yazısında anlattık.
Klinik ziyaretini de sosyalleşmenin parçası yapın
Yavru köpeğin kliniğe dair ilk anıları, ömür boyu sürecek bir tutumu belirler. Her ziyaretin iğneyle bitmesi, hayvanın kapıdan girer girmez gerilmesine yol açar.
Bunu kırmanın kolay bir yolu var: kliniğe yalnız randevu günü gitmeyin. Yolunuz düşerse birkaç dakikalığına uğrayın, resepsiyonda ödül verin ve çıkın. Tartıya çıkarıp ödüllendirin. Bu kısa ziyaretler, yavru için kliniği tarafsız bir yer haline getirir.
Muayene masasında hekimin yapacağı işlemleri evde taklit etmek de işe yarar. Patileri tutmak, kulağı açmak, dudağı kaldırıp dişlere bakmak; hepsi ödülle birlikte, günde birkaç saniye. Böylece muayene, yavru için tanıdık bir dokunuş olur.
Parazit tarafını unutmayın
Aşı, parazit korumasının yerini tutmaz. Yavru köpeklerde bağırsak parazitleri sıktır ve bir kısmı insana da geçebilir. İç ve dış parazit programı, aşı programıyla birlikte planlanır; ayrıntısı iç ve dış parazit korunması yazısındadır.
Bahçe, araba ve tasma
Bahçeniz varsa, yavrunun kullandığı alana başka köpeklerin girmediğinden emin olun. Program tamamlanana kadar bu alan güvenli sayılabilir.
Araba yolculuğunu erken öğretin. İlk denemeleri motor çalışmadan, sonra kısa mesafelerle yapın. Her yolculuğun sonunda korkutucu bir şey olmazsa, araba hayatın sıradan bir parçası haline gelir.
Tasma ve göğüs bandını evde tanıtın. Önce takıp hemen çıkarın, sonra takılıyken oyun oynayın. Yavru tasmayı kısıtlama değil, gezintinin başlangıcı olarak öğrenirse ilk yürüyüş çok daha sakin geçer.
Özetle
Aşı programı bitene kadar yavruyu eve kapatmak güvenli görünür ama bedeli davranıştan çıkar. Doğru yol, zemini ve bilinmeyen köpek temasını kontrol ederek yavruyu dünyaya tanıtmaktır. Kucakta gezinti, evde misafir, tanıdık ve sağlıklı köpeklerle buluşma bu dönemin en değerli araçlarıdır. Sınırı veteriner hekiminizle birlikte belirleyin.